Eerst de ATEX-zone bepalen
Voordat een ATEX gas analyser wordt geselecteerd, moet duidelijk zijn waar de apparatuur wordt geplaatst. Voor gas, damp en nevel worden explosiegevaarlijke gebieden ingedeeld in Zone 0, Zone 1 en Zone 2.
- Zone 0: een explosieve atmosfeer is continu, langdurig of regelmatig aanwezig.
- Zone 1: een explosieve atmosfeer kan tijdens normaal bedrijf af en toe voorkomen.
- Zone 2: een explosieve atmosfeer komt tijdens normaal bedrijf normaal gesproken niet voor en is, als deze toch ontstaat, slechts kort aanwezig.
Voor stof gelden vergelijkbare indelingen: Zone 20, 21 en 22.
De zone-indeling bepaalt mede welke apparatuur kan worden toegepast. Daarom begint een goede ATEX analyse niet bij het type analyser, maar bij de omstandigheden waarin de analyser moet functioneren.

Richtlijnen en normeringen
CE, ATEX en verschillende EN- en IEC-normen worden in technische specificaties regelmatig door elkaar gebruikt. CE is op zichzelf geen technische norm. Met de CE-markering verklaart een fabrikant dat een product voldoet aan de Europese wetgeving die op dat product van toepassing is.
Voor apparatuur in een explosiegevaarlijke omgeving is onder andere Richtlijn 2014/34/EU, ook wel ATEX 114 genoemd, van belang. Deze richtlijn stelt eisen aan apparatuur en beveiligingssystemen die bedoeld zijn voor gebruik in potentieel explosieve atmosferen.
Bij een compleet analysesysteem moet naar het gehele systeem en de specifieke toepassing worden gekeken. Een ATEX-logo op één analyser betekent niet automatisch dat de complete installatie geschikt is voor iedere ATEX-zone of iedere toepassing.
Ex d: een explosie veilig binnen de behuizing houden
Een veelgebruikte beschermingswijze is Ex d, officieel een flameproof enclosure of drukvast omhulsel. Bij Ex d wordt rekening gehouden met de mogelijkheid dat zich in de behuizing een ontvlambaar mengsel bevindt en dat dit mengsel kan ontsteken.
De behuizing is daarom zo geconstrueerd dat deze de druk van een interne explosie kan weerstaan. Speciale vlamwegen, schroefdraadverbindingen en aansluitingen voorkomen vervolgens dat een eventuele vlam zich naar de explosieve atmosfeer buiten de behuizing kan voortplanten.
Voordelen van Ex d analyser
- geen continue spoellucht om het beschermingsprincipe in stand te houden;
- een robuuste constructie;
- mogelijkheid tot plaatsing direct in een explosiegevaarlijke omgeving;
- een compacte totaaloplossing;
- een duidelijk explosieveiligheidsconcept.
Een Ex d-behuizing kan daarentegen zwaar zijn en vraagt specifieke aandacht voor afmetingen, doorvoeren, vlamwegen en constructie. Een Ex d-kast is dan ook niet simpelweg een stevige RVS-kast waarin willekeurig componenten kunnen worden geplaatst.
Ex p: voorkomen dat de explosieve atmosfeer binnenkomt
Bij Ex p wordt een andere aanpak gekozen. In plaats van een eventuele explosie binnen de behuizing op te vangen, wordt voorkomen dat de explosieve atmosfeer de behuizing binnendringt.
Dit gebeurt door de kast of ruimte onder gecontroleerde overdruk te brengen met een beschermgas, vaak schone instrumentenlucht. Voor het inschakelen wordt de ruimte doorgaans eerst gespoeld. Vervolgens bewaakt het systeem onder andere de overdruk en/of luchtstroming.
Wanneer de benodigde overdruk wegvalt, moet het systeem afhankelijk van het gekozen beschermingsconcept een passende veiligheidsactie uitvoeren. Denk bijvoorbeeld aan een alarm of het automatisch spanningsloos maken van niet-Ex geschikte apparatuur.
Verschil tussen Ex p analyserkast en Ex p analyserhuis
Dit onderscheid is belangrijk bij grotere analyseprojecten. Een pressurized room of analyserhuis valt niet onder dezelfde eisen als een Ex p-kast. Voor complete betreedbare analyser shelters en analyserruimtes moet onder andere worden gekeken naar IEC 60079-13.
Deze norm behandelt zowel een pressurized room als een artificially ventilated room. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de explosieve atmosfeer buiten het analyserhuis, maar ook naar mogelijke bronnen van gas- of dampvrijgave vanuit de analyserinstallatie zelf. Dat is bij gasanalyse bijzonder relevant. Via sampleleidingen wordt immers bewust procesgas naar de analyser gebracht.
IEC 61285: de specifieke norm voor analyserhuizen
Naast de IEC 60079-serie speelt NEN-EN-IEC 61285 – Industrial-process control – Safety of analyser houses een belangrijke rol bij het ontwerpen van analyserhuizen.
Deze norm richt zich specifiek op de veiligheid van procesanalyserinstallaties en behandelt onder andere:
- brandgevaar;
- giftige gassen;
- verstikkingsgevaar;
- locatie en constructie van het analyserhuis;
- ventilatie;
- veilige bedrijfsvoering;
- bescherming van mensen die het analyserhuis betreden.
Een gas kan bovendien al vóór de onderste explosiegrens gevaarlijk zijn voor medewerkers. Alleen het bewaken van explosiegevaar is daarom niet altijd voldoende.
Gas analyseren in ATEX zones
Een gecertificeerde gas analyser lost niet automatisch het volledige ATEX-vraagstuk op. Kabelwartels, junction boxes, tracing, verwarmde monsternameleidingen, temperatuursensoren, magneetventielen en andere elektrische onderdelen moeten eveneens correct worden geselecteerd en geïnstalleerd.
ATEX-engineering begint daarom ruim voordat de eerste analyser in een kast wordt gemonteerd. Ook de zoneclassificatie en de elektrische installatie moeten onderdeel zijn van het totale ontwerp.
Wanneer kies je Ex d en wanneer Ex p?
Er bestaat geen universeel antwoord. De juiste oplossing hangt af van de toepassing.
Ex d kan interessant zijn wanneer één of enkele analysers direct in de ATEX-zone moeten worden geplaatst, een geschikte gecertificeerde uitvoering beschikbaar is en een compacte installatie gewenst is. Ook wanneer instrumentenlucht voor een purge-systeem niet beschikbaar of ongewenst is, kan Ex d een passende oplossing zijn.
Ex p is interessant wanneer meerdere analysecomponenten gecombineerd moeten worden of wanneer standaard analyseapparatuur wordt gebruikt die zelf niet Ex d is. Ook sample conditioning, kalibratievoorzieningen, PLC, I/O, data-acquisitie en klimaatregeling kunnen aanleiding zijn om voor een Ex p-oplossing te kiezen.
Bij uitgebreide CEMS- of procesanalyserinstallaties kan een Ex p analyserkast of compleet analyserhuis daardoor een praktische oplossing zijn.
Andere ATEX analyses
De toepassing bepaalt uiteindelijk ook de analysetechnologie. Bij TDL-laserspectroscopie kan bijvoorbeeld rechtstreeks in het proces worden gemeten. Bij een in-situ TDL-meting kan daardoor een uitgebreid extractief sample conditioning systeem soms vervallen.
Voor metingen van onder andere O₂, CO, CH₄, NH₃, H₂O, H₂S, HCl, HF, NO en SO₂ kunnen in-situ oplossingen technisch interessant zijn. Voor andere toepassingen kunnen NDIR, paramagnetische zuurstofmeting, FID, FTIR, OFCEAS of andere extractieve technologieën geschikter zijn.
Daarom begint een goede ATEX gas analyse met drie vragen: wat willen we meten, waar willen we het meten en welke analysertechnologie past daar het beste bij?
Vergeet de sample conditioning niet
Een van de meest onderschatte onderdelen van een ATEX-analyseproject is de weg tussen het proces en de analyser. Een gasmonster kan brandbaar, giftig, corrosief of onder hoge druk staan. Ook condensatie, vocht en stof kunnen de meting beïnvloeden.
Drukreductie, tracing, afsluiters, filters, gascoolers, condensaatbehandeling, flowbewaking en een veilige afvoer van samplegas verdienen daarom minstens zoveel aandacht als de analyser zelf.
Een gas analyser met het juiste ATEX-certificaat achter een verkeerd ontworpen samplesysteem is nog steeds geen goed ontworpen analyse-installatie.
Heb jij ATEX gas analysers nodig?
De keuze tussen Ex d, Ex p, een ATEX analyserkast of een compleet analyserhuis kan nooit los worden gezien van de toepassing.
Multi Instruments Analytical begint bij het proces: welke component moet worden gemeten? Wat zijn de druk en temperatuur? Is het sample brandbaar of toxisch? Welke responstijd is noodzakelijk? In welke ATEX-zone komt het systeem? Welke utilities zijn aanwezig en hoeveel onderhoud vraagt de installatie?
Van daaruit worden de analysertechnologie, sample conditioning en het juiste explosieveiligheidsconcept bepaald. Dat kan een compacte Ex d analyser zijn, een in-situ laser, een Ex p analyserkast of een compleet ATEX analyserhuis inclusief CEMS.
De juiste ATEX-oplossing is een systeem waarin veiligheid, meetkwaliteit, onderhoud en beschikbaarheid vanaf het begin als één geheel worden ontworpen. Multi Instruments Analytical kan het complete traject verzorgen: van selectie en engineering tot systeembouw, FAT, installatie, inbedrijfstelling en onderhoud.
Neem contact op